Linux basiscommando’s voor beginners

Wie met een Linux-server werkt, komt vroeg of laat bij de command line terecht. Of je nu via SSH inlogt om een probleem op te lossen of gewoon nieuwsgierig bent, een paar basiscommando’s helpen je al enorm. In dit artikel leggen we de belangrijkste commando’s uit voor navigeren, bestanden beheren, rechten instellen en processen bekijken, met concrete voorbeelden die je direct kunt gebruiken.

Navigeren door mappen

De eerste stap in de terminal is weten waar je bent en hoe je ergens anders komt. Deze commando’s gebruik je daarvoor:

• pwd – toont de map waarin je je nu bevindt (print working directory).
• ls – toont de inhoud van de huidige map. Met ls -la zie je ook verborgen bestanden en details zoals rechten en grootte.
• cd mapnaam – verplaatst je naar een andere map. Gebruik cd .. om een niveau omhoog te gaan en cd ~ om terug naar je homemap te gaan.
• find – zoekt bestanden op naam, bijvoorbeeld find /var/www -name "*.log".

Op een gedeelde server beheer je bestanden vaak via Plesk, maar voor VPS- of dedicated server beheer blijft de terminal onmisbaar.

Bestanden en mappen beheren

Zodra je weet waar je bent, wil je waarschijnlijk bestanden aanmaken, kopiëren of verwijderen. Dit zijn de commando’s die je dagelijks gebruikt:

• touch bestand.txt – maakt een nieuw, leeg bestand aan.
• mkdir mapnaam – maakt een nieuwe map aan.
• cp bron doel – kopieert een bestand. Voeg -r toe om een hele map te kopiëren.
• mv bron doel – verplaatst of hernoemt een bestand of map.
• rm bestand – verwijdert een bestand. Met rm -r mapnaam verwijder je een map inclusief inhoud. Wees hier voorzichtig mee, want er is geen prullenbak.
• cat bestand – toont de inhoud van een bestand in de terminal.
• nano bestand of vim bestand – opent een bestand in een teksteditor om het te bewerken.

Bestandsrechten begrijpen

Linux werkt met een rechtensysteem dat bepaalt wie een bestand mag lezen, schrijven of uitvoeren. Dit is vooral belangrijk bij het beheren van een website, omdat verkeerde rechten kunnen leiden tot foutmeldingen of beveiligingsrisico’s.

• ls -l – toont rechten als een reeks letters, bijvoorbeeld -rwxr-xr--. De eerste drie letters zijn de rechten van de eigenaar, de volgende drie van de groep en de laatste drie van overige gebruikers.
• chmod – wijzigt rechten, bijvoorbeeld chmod 755 bestand.php geeft de eigenaar volledige rechten en anderen lees- en uitvoerrechten.
• chown gebruiker:groep bestand – wijzigt de eigenaar van een bestand of map.

Voor webhosting geldt vaak: mappen 755 en bestanden 644, tenzij een script specifieke schrijfrechten nodig heeft. Twijfel je over de juiste instelling, kijk dan in de kennisbank of neem contact op met support.

Processen en systeeminfo bekijken

Soms wil je weten wat er op de achtergrond draait, bijvoorbeeld als een server traag reageert. Deze commando’s geven inzicht:

• top of htop – toont actieve processen en hun resourcegebruik in real-time.
• ps aux – geeft een overzicht van alle lopende processen.
• df -h – toont de beschikbare schijfruimte per partitie.
• free -h – toont het geheugengebruik van de server.
• kill PID – stopt een proces aan de hand van zijn proces-ID, te vinden via ps aux.

Deze commando’s zijn vooral relevant als je een VPS of dedicated server beheert. Bij gewone webhosting regel je veel van deze taken juist overzichtelijk via Plesk, zonder terminal nodig te hebben.